PECS

PECS czyli The Picture Exchange Communication System (System Komunikacji przez Wymianę Symboli) został stworzony przez behawiorystę Andego Bondego oraz logopedę Lori Frost w 1985 r. w odpowiedzi na specyficzne problemy osób z autyzmem. Ze względu na problemy z naśladownictwem nauka gestów przez te osoby często jest utrudniona. Ponadto u tej grupy osób występują szczególne, wspominane już, problemy z komunikacją oraz z motywacją do komunikacji. Zdarza się że osoby te potrafią prawidłowo artykułować dźwięki mowy, aczkolwiek nie wiedzą po co, jak i dlaczego mają się komunikować.

Istotną innowacją tego systemu jest wprowadzenie idei wymiany obrazkowej, tzn. w zamian za symbol osoba otrzymuje daną rzecz, o którą prosiła. To znacznie wpływa na tempo nauki znaków oraz na chęć do komunikacji. W autyzmie zaburzona jest motywacja do komunikowania się stąd pierwszą rzeczą, której się uczy jest proszenie o rzeczy i czynności istotne dla danej osoby, takie które mają dla niej charakter pozytywny. Dzięki temu osoby odkrywają potęgę komunikacji, do czego ona służy i że dzięki takim działaniom można mieć wpływ na rzeczywistość. Bardzo często można również zaobserwować spadek tzw. zachowań trudnych gdyż ludzie używający symboli z zastosowaniem protokołu PECS mogą realizować swoje potrzeby i czują się szczęśliwsze gdy otoczenie zaczyna się liczyć z ich zdaniem.

Protokół PECS składa się z 6 faz

Faza 1 Nauka fizycznej wymiany. W zamian za podany symbol osoba otrzymuje rzecz, którą przedstawia symbol. Ogromny nacisk kładzie się tu na inicjowanie chęci osoby proszącej, aby komunikowanie nie odbywało się jako odpowiedź na zachętę, podpowiedź, pytanie lecz chęć komunikowania się symbolem wypływała bezpośrednio z osoby uczącej się komunikowania w ten sposób. Do tego celu używa się drugiej osoby tzw. promptera czyli wprowadza się osobę, która pomaga manualnie z tyłu osobie uczącej się komunikacji. Celem osoby podpowiadającej jest jak najszybsze wycofanie się ze swej roli poprzez stopniowe zmniejszanie stopnia podpowiedzi.

Faza 2 Skupia się na nauczeniu pokonywania odległości do osoby, z którą odbywa się komunikacją, oraz na przywołaniu jej uwagi w społecznie akceptowalny sposób.

Faza 3 jest etapem na którym zaczynają być istotne różnice między symbolami. Do tej pory osoba sięgała po zaaranżowany i uprzednio przygotowany dla niego symbol. Teraz musi się ona nauczyć wybierania symbolu. W metodzie PECS można używać dowolnych symboli z dowolnego system, zdjęć, nawet fragmentów przedmiotów jeśli osoba nie potrafi nauczyć się komunikowania się symbolami graficznymi. Kluczową kwestią jest to, aby używać tych symboli konsekwentnie w każdym środowisku.

Faza 4 jest etapem kiedy osoba uczy się układać zdania na  tzw. pasku zdaniowym. Pasek zdaniowy jest to kawałek plastiku, umieszczony na książce komunikacyjnej w której znajdują się używane przez daną osobę symbole, i na którym na rzepach umieszcza się owe symbole tworząc w ten sposób zdania . Jako początek zdania wprowadza się znak „chcę”.

Następnie prowadzony jest trening rozszerzania słownictwa poprzez naukę symboli określających np przymiotników, liczb itp. Osoba może dzięki temu precyzyjnie wyrażać swoje prośby np. Chcę dużą czerwoną pikę itp.

Faza 5 jest nauką odpowiadania na pytanie : co chcesz. Do tej pory nieinicjowanie słownie komunikacji było zabiegiem celowym. W tej fazie u osoby, która jest już biegła w samodzielnym wyrażaniu swoich próśb, celem jest przygotowanie jej do fazy 6 , gdzie w wprowadza się odpowiadanie na różne pytania.

Faza 6 jest momentem gdy uczymy osób komentowania rzeczywistości. Jest to umiejętność szczególnie trudna dla osób z autyzmem gdyż nie wiążą się z dostaniem jakiejś wymiernej nagrody. Naturalnie ta faza występuje u prawidłowo rozwijającego się dziecka, wtedy to dziecko za pomocą wskazania paluszkiem, a następnie coraz to bardziej rozbudowanych wypowiedzi dzieli się z otoczeniem swoimi spostrzeżeniami. Podczas tej fazy również kontynuuje się naukę odpowiadania na inne pytania typu „co widzisz”, „co to jest”,” co słyszysz” itp. Następnie osoba umiejąca tworzyć zdania może brać udział w procesie edukacyjnym tworząc odpowiedzi na pytania z zakresu wiedzy nauczanej, pytania do tekstu itp.

Dzięki unikatowemu zestawieniu procedur i technik protokół PECS jest wysoce efektywny i znacznie ułatwia życie osób z autyzmem i ich rodzin, a osoba po szkoleniu dostaje gotowe narzędzie do rozpoczęcia uczenia komunikowania się.

strona internetowa

http://www.pecs-poland.com/

 

PECS – WYWIAD Z WSPÓŁTWÓRCZYNIĄ METODY, LORI FROST

W dniach od 24-28.03 w Polsce gościli twórcy metody PECS, Lori Frost i Andy Bondy.

Miałam przyjemność przeprowadzić krótki wywiad z Lori Frost, która jest logopedką.

W jaki sposób powstał PECS czyli system komunikowania się w oparciu o wymianie symboli?

Pracowaliśmy razem z Andym z autystycznym chłopcem, który nie używał mowy artykułowanej i nie potrafił nauczyć się gestów migowych. Kiedy daliśmy mu tablice z symbolami, jako że nie potrafił wskazywać palcem, nigdy nie wiedzieliśmy jaki symbol miał na myśli bo trafiał w parę symboli naraz. Wpadliśmy na pomysł aby te symbole pociąć i zacząć naukę komunikowania się na nowo, tym razem ucząc podawania symbolu osobie, która miała rzecz, której chciał chłopiec. Udało się i tak narodził się pomysł na powstanie metody PECS

Dlaczego osoby z autyzmem potrzebują innego podejścia w AAC niż osoby innymi zaburzeniami?

Nie jest to tak, że PECS jest podejściem jedynie dla autystów, korzystają z niego również inne osoby z innymi zaburzeniami. Istotne jest natomiast, że autyści uczą się języka w inny sposób. Osoby z autyzmem mają problem z interakcją z innymi osobami, odmienna jest też ich motywacja, do komunikowania się np. osoby z Zespołem Downa czerpią przyjemność z nazywania przedmiotów w ich otoczeniu, dzielenia się tymi informacjami z bliskimi, natomiast dla osób z autyzmem jest to trudna umiejętność, gdyż uzyskiwanie nagród o charakterze społecznym ( radość innej osoby, pochwała) nie jest wystarczająco motywujące. PECS jest jedyną metodą w AAC, w której tak jasno sprecyzowana jest konieczność wejścia w interakcje z inną osobą i jak to zrobić aby uzyskać w pełni spontaniczną, bezpodpowiedziową komunikację. Możemy dać osobie najbardziej zaawansowane urządzenie do komunikacji np. ipada z aplikacjami ale bez odpowiednio ustrukturyzowanego treningu nie nabędzie ona umiejętności komunikowania się . Nabywanie języka nie wydarzy się samo w oderwaniu od interakcji.

Wśród wielu terapeutów i rodziców pokutuje mit, że autyści są za leniwi aby mówić a jeśli ich odpowiednio zmusimy, np. mówiąc „Nie rozumiem” wtedy mowa ruszy.

To jest tak jakby zrzucić osobę niepełnosprawną, która siedzi na wózku i wymagać aby chodziła, twierdząc, że jest za leniwa aby nauczyć się chodzić. Jednym z mitów dotyczących PECS jest to, że zaniedbujemy mowę. Nie jest to prawda. Cały czas pamiętamy, że naszym celem jest mowa, ale dążymy do tego aby była ona komunikatywna, adekwatna. Pracując na funkcją, nad komunikacją nie zapominamy o mowie. Ale dajemy osobom z autyzmem czas aby odpoczęła od nacisków, poczuła radość z komunikacji, zobaczyła jaki jest jej sens. Istnieją liczne badania naukowe, które mówią jasno o negatywnym wpływie stresu na rozwój mowy. Jeśli będziemy nadmiernie naciskać na nią, możemy spowodować zamknięcie się i wycofanie z mówienia.

Co można powiedzieć rodzicom, którym obiecuje się, że ich dzieci będą mówić, ale nie wolno stosować im AAC, które zaszkodzi ich dzieciom

W momencie kiedy widzimy małe dziecko po diagnozie nikt nie potrafi zaprorokować czy będzie ono używać mowy artykułowanej czy nie. Nie ma takich danych i badań, które potrafiłyby powiedzieć kto będzie mówić, a kto nie. Jak na razie nie wiemy czemu niektóre osoby z autyzmem rozwijają mowę a inne nie. Ale wiemy jedno, taka osoba będzie się komunikować, będzie mieć narzędzie do samodzielnego i godnego funkcjonowania . Zapytałaby też te osoby, które szerzą takie informacje o podanie badań naukowych, które potwierdziłyby szkodliwość AAC. Jak na razie metoda PECS ma 30 lat i nie ma ani jednego badania, które pokazałoby jej szkodliwość, natomiast są liczne które mówią np. że 80 procent użytkowników PECS zaczyna mówić.