SYMBOLE Z SYSTEMU MAKATON

Makaton jest systemem zarówno gestów jak i symboli. Symbole zostały stworzone później niż gesty bo w 1985 roku.Symbole są bardzo charakterystyczne, tzn. rysowane czarną kreską na białym tle. Są one pozbawione szczegółów, skupiając się na jak najogólniejszym przedstawieniu danego konceptu, co ma zarówno swoje wady jak i zalety. Ponadto na szkoleniu Makatonu można poznać ogólne zasady tworzenia symboli, tak aby w razie potrzeby móc stworzyć własny symbol. Dzięki temu, że symbole są tak ogólne można np łatwo dorysować brakujący symbol, jeśli nam się zgubi. Natomiast brak cech szczegółowych, może być problemem w przyswajaniu znaczenia nowych symboli.

Symbole można nabyć w sklepiku Makatonu, mogą je zakupić również osoby, które nie ukończyły szkolenia Makaton

http://makaton.pl/cba/index.php?programy-komputerowe-z-symbolami,31

PIKTOGRAMY

PIKTOGRAMY

(Pictogram Ideogram Communication)

Ten system znaków wywodzi się z Kanady i zdobył ogromną popularność w krajach skandynawskich. Piktogramy to szablonowe rysunki przedstawiające białe sylwetki na czarnym tle. W każdym systemie symboli umieszcza się podpis pod lub nad symbolem, aby osoba używająca symboli mogła się skomunikować z osobą, która potrafi czytać, ale niekoniecznie musi znać symbole. Jest to szczególnie istotne podczas pobytu np. w sklepie, w restauracji.  W przypadku piktogramów tekst jest napisany białą czcionką na czarnym tle.

System liczy obecne ponad 10 000 symboli (wg strony http://autyzm-komunikacja.blogspot.com/)

Symbole te są dostępne za darmo na stronie http://www.sclera.be/en/vzw/home

Po ściągnięciu z tej strony  symbol jest niepodpisany i jest w formacie .png.  Aby uzyskać białe napisy na czarnym tle proponuje użyć darmowego programu do edycji zdjęć Picasa. Należy pamiętać aby przy instalacji zaznaczyć możliwość edytowania plików o rozszerzeniu .png

Można również  po prostu wkleić obrazek do edytora tekstu np. Worda i podpisać go. Nie uda się może wtedy uzyskać efektu białej czcionki na czarnym tle, ale nadal zachowana jest najważniejsza funkcja podpisu- możliwość odczytania go przez osobę, która nie zna symboli.

No i co najważniejsze symbole z tej strony są darmowe. Jedynym problemem może być to, że strona jest po angielsku , ale w dobie licznych tłumaczy internetowych i ten problem można obejść:)

 

opracowane w oparciu o „Wprowadzenie do wspomagających i alternatywnych sposobów porozumiewania się” Stephen von Tetzchner i Harald Martinsen

6 Ale jakie symbole wybrać? Piktogramy, psc, symbole Makatonu?

Główną decyzją, którą należy podjąć wprowadzając AAC jest wybór albo gestów albo symboli. Osoba z autyzmem może również posługiwać się mieszanka czyli niektóre słowa komunikować gestami ( np. jeść, pic, jechać , toaleta itp. ) a niektóre symbolami (lody, chipsy, na basen itp.)  Warto zwrócić uwagę na  błąd jakim jest wymaganie od osoby z autyzmem aby wykonała gest  ORAZ podała/pokazała symbol.  Ucząc wyrażania danego słowa określamy czy będzie to wykonywane za pomocą gestu LUB symbolu. Następnie taką informację muszą posiadać wszystkie osoby mające kontakt z osobą autystyczna używającą AAC aby zapewnić spójność pracy i odpowiednie tempo nabywania języka.

Wiele osób, które wprowadza symbole boi się mieszać symbole z rożnych systemów znaków . Poza względami praktycznymi (np. jednolite użycie symboli PCS ułatwia tworzenie tablic do komunikowania się w programie „Boardmaker”) nie ma większego uzasadnienia tej obawy. Symbole powinny być wprowadzane tak jak uczymy się języka ojczystego czyli w interakcji, w działaniu. Dlatego nie ma obiektywnych przeszkód aby osoba miała rożne symbole, których używa. Moj syn obecnie używa symboli pcs, na inne rzeczy symboli Makatonu, symboli z systemu Arasaac, ma też zdjęcia konkretnych przedmiotów i logo ulubionych słodyczy (oraz mówi już ok. 100 slow!:) Istotne jest to, że wprowadzona one zostały w działaniu, w konkretnych i realnych sytuacjach.

Nie zapominajmy ze AAC to nie tylko symbole i gesty. Można również pracować nad komunikacja za pomocą etykiet z zapisanymi słowami. Są osoby, które preferują ta formę pracy ponad użycie symboli czy gestów

 

 

Posty z serii „Fakty i Mity” są inspirowane artykułami m.in.  Andy Bondy „ The Unusual Suspect Myths and Misconceptions Associated with PECS” , MaryAnn Romski, Rose A. Sevcik  “Augumentative Communication and Early Intervention. Myths and Realities “ oraz różnymi wypowiedziami rodziców i specjalistów.

Mit 5 Ale moje dziecko świetnie pokazuje palcem czego chce

Każdy sukces naszego dziecka cieszy i świadczy o tym, że jego rozwój idzie w odpowiednim kierunku. pokazywanie palcem  w kierunku pożądanej rzeczy jest trudną umiejętnością dla autysty gdyż wymaga współdzielenia uwagi, kierowania komunikatu do odbiorcy, i na pewno jest to  ważna umiejętność. Ale zwróćmy uwagę, iż my komunikując się wielokrotnie mówimy o rzeczach których nie widać, których nie ma w naszym polu widzenia. O ile mniej możemy przekazać światu jeśli nie wiemy jak np. poprosić o rzecz której nie widać. O ile musimy się ograniczać z naszym myśleniem jeśli obracamy się tylko wokół konkretnych przedmiotów które widać.  Komunikacja to używanie umownych symboli ( np. słowo „pies” jest umownym symbolem na czteronożne szczękające zwierze domowe) kierując wypowiedź do odbiorcy aby zakomunikować coś czego nie widać a nie tylko skomentować to co mamy w polu widzenia.  Dzięki wprowadzeniu komunikacji symbolem/gestem umożliwiamy oderwanie się od konkretu, rozwój dalszych umiejętności językowych np. opowiadania, odpowiadania na pytania, zadawanie pytań itp. Komunikacja to nie tylko proszenie o rzeczy które są wokół nas. Dzięki komunikacji wspomaganej możemy rozwijać system językowy osoby z autyzmem i dać jej szanse na dalszy rozwój.

 

 

 

Posty z serii „Fakty i Mity” są inspirowane artykułami m.in.  Andy Bondy „ The Unusual Suspect Myths and Misconceptions Associated with PECS” , MaryAnn Romski, Rose A. Sevcik  “Augumentative Communication and Early Intervention. Myths and Realities “ oraz różnymi wypowiedziami rodziców i specjalistów.

Mit 4 Ale ja świetnie rozumiem moje dziecko

Osoby z autyzmem, nawet  te wysoko funkcjonujące i mówiące maja często problem ze zrozumieniem  tego, że ktoś może myśleć coś innego niż oni  i że cały świat nie czyta im w myślach.  Rezygnując z uczenia  niemówiącej osoby autyzmem jak ma komunikować swoje myśli za pomocą symboli lub gestów, uczymy ją bierności, tego że będziemy czytać  jej w myślach, domyślać się i zgadywać.  Jak dziś pamiętam, kiedy stałam przed lodówką i robiłam pokaz produktów skierowany do plączącego syna i nasłuchiwałam kiedy płacz się zmniejsza. Dziś już nie muszę być jednym tłumaczem zachowań mojego syna, mogę zostawić go z osobą,  która nie przebywa z nim na co dzień i nie musi umieć czytać w jego myślach, gdyż ma on odpowiednie narzędzie do komunikowania się ze światem- symbole

 

Posty z serii „Fakty i Mity” są inspirowane artykułami m.in.  Andy Bondy „ The Unusual Suspect Myths and Misconceptions Associated with PECS” , MaryAnn Romski, Rose A. Sevcik  “Augumentative Communication and Early Intervention. Myths and Realities “ oraz różnymi wypowiedziami rodziców i specjalistów.

 

Mit nr 3 Moje dziecko jest bardzo cwane, jak dam mu obrazki to pójdzie na łatwiznę i nie będzie chciało mówić

Jest to mit, który również wyrasta z braku zrozumienia czym różni się komunikacja wspomagana od komunikacji alternatywnej. Autysta używający AAC ma nie tylko podawać obrazki. Podczas komunikacji  słyszy nasza mowę, a gdy poczuje ze jest już gotowy dołączyć z artykułowaniem do osoby mówiącej zorientuje się, że dzięki mowie cały proces staje się szybszy. Każdy z nas dąży do usprawnienia sobie życia, tak też gdy osoba z autyzmem  zobaczy że np. podejście do książki komunikacyjnej, wybranie odpowiedniego symbolu i pokazanie go/wręczenie odbiorcy zajmuje dłużej niż wyrażenie tego samego za pomocą mowy artykułowanej, wtedy zdecydowanie wybierze ona mowę. Ale należy pamiętać o stosowaniu odpowiednich strategii, np. autysta musi słyszeć wypowiedziane słowo , którego  symbol/gest pokazuje, jakąkolwiek próbę artykułowania należy uczcić entuzjastycznie itp.

Ponadto nie wolno zapominać o tym, że autyzm jest zaburzeniem komunikowania się, że są osoby z autyzmem,  które  artykułują bez komunikowania np. recytując cale fragmenty reklam itp. To nie jest też tak, że autyzm jest zaburzeniem posłuszeństwa, że osobie z autyzmem „nie chce się mówić”. Jest to dla niej tak trudne, tak skomplikowane, że często woli nauczyć się złożonej czynności samoobsługowej (np. robienia sobie kanapki) niż skomunikować się z otoczeniem . I nie jest to przejaw uporu, zlej woli czy  złośliwości. Nie wywołamy mowy lub komunikacji jeśli będziemy naciskać, przymuszać, przykręcać  śrubę. Osoba z autyzmem musi zrozumieć po co jest komunikacja, jakie korzyści ona przynosi, jaką radość daje, a aby to uzyskać często musi „odpocząć” od naciskania na mowę artykułowaną, nabrać pewności siebie, poczuć czemu warto kierować się do innych osób i jak robić to skutecznie.  Mogę dodać ,iż mój syn doświadczył tego . Tak mocno naciskałam na mowę artykułowaną, mówiąc „powiedz, ale powiedz, nie rozumiem o co ci chodzi” ,iż wywołam u syna skrajna frustracje i rozpacz. Gdy wprowadziłam komunikację wspomaganą, a on odetchnął i odpoczął od moich nacisków, sam pomalutku zaczął nieśmiało dołączać do moich wypowiedzi , głoska po głosce , najpierw cicho, a teraz już całkiem i śmiało zaczyna mówić.

 

 

Posty z serii „Fakty i Mity” są inspirowane artykułami m.in.  Andy Bondy „ The Unusual Suspect Myths and Misconceptions Associated with PECS” , MaryAnn Romski, Rose A. Sevcik  “Augumentative Communication and Early Intervention. Myths and Realities “ oraz różnymi wypowiedziami rodziców i specjalistów.

Mit nr 2 Ale my już używamy jakichś symboli

Stosując symbole należy określić czemu ma to służyć, tak aby nie stało się to tylko sztuką dla sztuki,   niefunkcjonalnym poznawaniem symboli. W tym przypadku należy zacząć od dokonania podziału na  komunikację wspomaganą  w zależności od tego kto jest jej adresatem.

Inaczej wygląda komunikacja, gdy to my jesteśmy nadawcami, a osoba autystyczna odbiorcą. Możemy wtedy wspierać gestem lub obrazkiem to co mówimy, komentować obrazki w książce, wydawać polecenia wizualizując je gestem lub symbolem itp. Tutaj celem jest rozwijanie rozumienia mowy, kojarzenia słów, z dźwiękami mowy. W przypadku planów dnia my też jesteśmy nadawcami komunikatu i ma on formę szeregu symboli pokazujących w jakiej kolejności będą następować po sobie dane czynności w ciągu dnia. Jest to strategia, która pomaga rozumieć zmiany jeśli takie się pojawią, dawać poczucie bezpieczeństwa i przewidywalności w ciągu dnia, pomoc w przechodzeniu miedzy zajęciami itp. Tych strategii można używać nawet w przypadku osoby mówiącej, jeśli istnieje taka potrzeba.

Ale komunikacja wspomagana to przede wszystkim nauczanie osoby autystycznej jak ma się komunikować ze światem, jak przekazywać to co chce, co widzi, co czuje. Bardzo istotne jest też aby  od samego początku uczyć prawidłowych wzorców komunikowania się.  Przede wszystkim należy dążyć od samego początku, do tego aby komunikacja odbywała się do innej osoby ,a nie w pustą  przestrzeń  i systematycznie pracować nad tym ,aby w razie potrzeby osoba z autyzmem potrafiła podejść do swojego odbiorcy zamiast biernie czekać  aż  się pojawi.  Drugą równie istotną kwestią jest to, aby od samego początku pracować nad spontaniczną komunikacją. Najczęstszym błędem w edukacji osób z autyzmem jest wypracowanie schematu, w którym osoba potrafi komunikować się, ale  tylko w odpowiedzi na pytanie , a sama z siebie nie potrafi spontanicznie przekazać swoich myśli. Nie wynika to z faktu „że autyści tak maja” ale jest rezultatem źle dobranych celów podczas nauki komunikacji.

 

 

Posty z serii „Fakty i Mity” są inspirowane artykułami m.in.  Andy Bondy „ The Unusual Suspect Myths and Misconceptions Associated with PECS” , MaryAnn Romski, Rose A. Sevcik  “Augumentative Communication and Early Intervention. Myths and Realities “ oraz różnymi wypowiedziami rodziców i specjalistów.

Mit nr 1 Komunikacja alternatywna nie nadaje się dla autystów

 

Wyjaśnienie tego mitu jest dość złożoną kwestią. Należy zacząć od odróżnienia komunikacji alternatywnej od komunikacji wspomaganej (zwanej też wspomagającą). Pozornie wyglądają one tak samo, jest to komunikowanie się symbolami lub gestami zamiast mową artykułowaną, z tą różnicą, że komunikacja wspomagana jest wprowadzana jako cześć szerokiej interwencji terapeutycznej mającej pomóc rozwijać mowę artykułowaną i docelowo ma zostać odrzucona, gdy takowa się pojawi. Aby osiągnąć ten cel, za każdym razem gdy zachodzi komunikacja symbolami lub gestami MUSI pojawiać się słowo wypowiadane przez odbiorcę komunikatu. Dzięki temu poszerza się rozumienie mowy, użytkownik AAC słyszy ,że dany symbol oznacza konkretne dźwięki mowy. Sytuację tą można porównać do naszych prób komunikowania się w obcym kraju. Na początku chcąc porozumieć się wpieralibyśmy się  gestami, wskazywaniem na obrazki, zdjęcia itp. i  słuchali padających słów. Kiedy już nabralibyśmy pewności, że wiemy jak coś powiedzieć i że potrafimy się już porozumieć za pomocą mowy artykułowanej, w  pewnym momencie porzucilibyśmy  te pomoce.  Stąd pochodzi też nazwa komunikacja wspomagana, gdyż ma ona za zadanie wspomagać nabywanie języka.

 

Posty z serii „Fakty i Mity” są inspirowane artykułami m.in.  Andy Bondy „ The Unusual Suspect Myths and Misconceptions Associated with PECS” , MaryAnn Romski, Rose A. Sevcik  “Augumentative Communication and Early Intervention. Myths and Realities “ oraz różnymi wypowiedziami rodziców i specjalistów.

GESTY PROGRAMU JĘZYKOWEGO MAKATON

Program Językowy Makaton jest to system gestów oraz symboli graficznych. Powstał on w latach 70 w Wielkiej Brytanii. Jego twórcą jest Margaret Walker. Zaadaptowany pomysł wykorzystywany jest w wielu krajach w tym od wielu lat w Polsce. W Polsce metoda opracowana została w latach 2001-2005 przez dr Bogusławę B. Kaczmarek. Polski program oparty jest na polskiej kulturze . Obecnie Makaton stosowany jest w całej Polsce w przedszkolach, szkołach, ośrodkach oraz w domach osób z trudnościami w porozumiewaniu się. W szkoleniach stopnia podstawowego wzięło udział ponad 14 000 uczestników.

Słownictwo Podstawowe, które zostało skomponowane z najczęściej używanych słów obejmuje 450 pojęć a Słownictwo Dodatkowe 7000. Słownictwo Podstawowe jest listą słów, których dzieci uczą się rozumieć i wymawiać jako pierwsze. W Polsce słownictwo zostało dobrane na podstawie kilkuletnich badań eksperymentalnych

Cechą wyróżniającą gesty Makatonu od języka migowego jest to, iż są one znacznie uproszczone oraz bazują na naturalnych skojarzeniach. Autorka polskiej wersji na szkoleniach żartuje, że autorami polskiej wersji są… przedszkolaki. Gesty były konsultowane z dziećmi aby jak najbardziej je uprościć do potrzeb takich osób jak np. osób z niepełnosprawnością intelektualną, fizyczną, z autyzmem lub z uszkodzeniami zmysłów.

Gesty posiadają wiele zalet np. są przenośne i zawsze w gotowości, bezpośrednie i naturalne dla procesów porozumiewania się i rozwoju mowy. Dzieci prawidłowo rozwijające się przechodzą fazę porozumiewania się gestami wymyślonymi przez nie. Ponadto w miarę pojawiania się mowy artykułowanej użytkownicy porzucają gesty, ale zawsze mają je „pod ręką” gdyby poczuli się niepewnie podczas mówienia i potrzebowali wsparcia gestem.

Gesty mają też swoje wady. Każda osoba z otoczenia osoby używającej gestów musi być z nimi zaznajomiona i tym samym spada prawdopodobieństwo możliwości używania tych gestów poza określonym środowiskiem (np. problem z użytkowaniem w restauracji). Dla niektórych osób nauka symboli może być trudna ze względu na problemy z motoryka , naśladownictwem lub planowaniem ruchów i ich sekwencjonowaniem.

Jako że ilość gestów opracowanych w Makatonie jest ograniczona użytkownicy, którym pasuje ta forma komunikowania się przechodzą później na język migowy (który z powodzeniem można stosować również u austytów). Zdarza się również często, że na wiele rzeczy i czynności, które są motywujące dla osób z autyzmem, brakuje odpowiedniego gestu Makatonu.

Istotne jest aby wszystkie osoby z którymi styka się użytkownik gestów były zaznajomione z jej repertuarem gestów oraz ich ewentualnymi uproszczeniami. W tym celu można przygotować specjalny album, w którym umieszcza się zdjęcia osoby wykonującej dany gest.

Strona internetowa poświęcona Programowi Językowemu Makaton

www.makaton.pl

SYMBOLE PCS

Symbole PCS są jednymi z bardziej znanych systemów symboli dzięki popularności programu „Boardmaker”. Symbole zostały stworzone przez firmę Mayer Johnson i jest ich ok 7 tys. Są one kolorowe ( można drukować też wersję czarnobiałą) i dość szczegółowe. Program Boadmaker kosztuje ok 3 tys zl. Z internetu można natomiast pobrać próbną 30 dniową wersję darmową.

http://www.mayer-johnson.com/downloads/trials/

Po upływie tego czasu wszystkie tablice z symbolami, pomoce itp. nie będą się otwierać gdyż zapisywane są one w formacie obsługiwanym tylko przez ten program. Aby móc dłużej korzystać z symboli polecam wydrukować je a następnie zeskanować i przechowywać w ten sposób w komputerze. Niestety po upływie 30 dni nie będziemy mieć możliwości dostępu do programu.

Bardzo częstą pomyłką, która zdarza się nawet terapeutom jest mylenie symboli PCS z metoda pracy dowolnymi symbolami czyli protokołem PECS. Metoda PECS jest opisana osobno w dziale PECS.

Tu znajdują się przykładowe symbole z systemu PCS

http://www.aac.org.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=58:pcs-broszura&catid=47:ksiki&Itemid=115